Bunkry na Helu

Bunkry i fortyfikacje na Półwyspie Helskim

Mierzeja Helska od wieków pełniła ważną rolę strategiczną. Już w XV wieku Hel znalazł się pod kontrolą Gdańska, któremu zależało na nadzorowaniu kluczowego szlaku wodnego prowadzącego do portu. W 1627 roku w rejonie tym stacjonowała flota szwedzka, która później została pokonana w znanej bitwie pod Oliwą.

W okresie międzywojennym rozpoczęto intensywną rozbudowę infrastruktury wojskowej – powstała tu baza polskiej marynarki wojennej, a w 1936 roku utworzono Rejon Umocniony Hel. Wokół miasta zbudowano system fortyfikacji obejmujący m.in. dwie baterie dział przeciwdesantowych („grecką” i „duńską”), trzy baterie przeciwlotnicze oraz nadbrzeżną baterię artylerii im. kmdr. ppor. Heliodora Laskowskiego. Od strony lądu Hel miał być chroniony przez Ośrodek Oporu Jastarnia – kompleks ciężkich schronów bojowych wyposażonych w pancerne kopuły z karabinami maszynowymi. Choć nie wszystkie umocnienia zdążono ukończyć przed wybuchem II wojny światowej, dzięki determinacji żołnierzy i korzystnemu położeniu teren ten bronił się najdłużej podczas kampanii wrześniowej – aż do 2 października 1939 roku.

Po zakończeniu wojny część polskich i niemieckich umocnień została ponownie wykorzystana przez wojsko, przez co przez wiele lat pozostawały niedostępne dla zwiedzających. Sam Hel również nie mógł się rozwijać jako miejscowość turystyczna, mimo że już w XIX wieku miał takie aspiracje – wszystko podporządkowane było potrzebom militarnym. Dopiero od lat 90. XX wieku rozpoczęło się stopniowe wycofywanie wojska z półwyspu. Niestety, opuszczone obiekty często ulegały dewastacji i rozkradaniu. Z drugiej strony pojawiły się inicjatywy mające na celu ich ochronę oraz popularyzację historii regionu. Obecnie dostępne są przewodniki i mapy, które umożliwiają samodzielne odkrywanie tych miejsc.

Do dziś zachowały się liczne pozostałości dawnych umocnień – głównie żelbetowe stanowiska artyleryjskie i schrony pozbawione metalowych elementów. Często ukryte wśród drzew i roślinności, niegdyś starannie maskowane, nadal potrafią umknąć uwadze przypadkowych spacerowiczów, a ich odnajdywanie bywa prawdziwą przygodą. Najłatwiej dostępne są stanowiska baterii cyplowej Laskowskiego, położone niedaleko plaży na obrzeżach miasta. Z kolei najbardziej imponujące są cztery ciężkie schrony bojowe Ośrodka Oporu Jastarnia, które zachowały swoje pancerne kopuły i zostały odrestaurowane oraz udostępnione turystom.